Có một chuyện khá đơn giản mà gần đây tôi nghĩ nhiều về nó: liệu dùng điện thoại để đếm số lần niệm Phật, niệm chú có phải là chạy theo hình thức, thậm chí là thiếu tôn kính Chánh pháp hay không?
Tôi nghĩ câu trả lời nằm ở cách chúng ta sử dụng nó và mục đích phía sau, chứ không hẳn nằm ở bản thân cái điện thoại.
Ngày nay trên điện thoại có rất nhiều ứng dụng đếm số. Cá nhân tôi đang dùng Click Counter trên Android và Tally trên iPhone. Điều tôi thích ở những ứng dụng này không đơn giản là khả năng bấm một cái để tăng thêm một số, mà là chúng có thể lưu lại nhiều bộ đếm khác nhau.
Chẳng hạn, tôi có thể tạo một bộ đếm 10.000 câu thần chú. Một bộ khác đặt mục tiêu 100 triệu câu Lục Tự Đại Minh Chú. Một bộ khác nữa là 100 triệu câu niệm A Di Đà Phật.
Tôi không biết chính xác ngày nào mình sẽ hoàn thành những mục tiêu đó.
Thậm chí nếu một người chỉ niệm trung bình 1.000 câu mỗi ngày thì 100 triệu câu sẽ tương đương khoảng 100.000 ngày, tức hơn 270 năm.
Nói vui một chút thì có lẽ phải sang kiếp sau mới xong. 😄
Nhưng vấn đề không nằm ở việc tôi có thực sự hoàn thành được con số 100 triệu hay không.
Mục tiêu không nhất thiết phải là thứ chúng ta hoàn thành ngay
Tôi nhận ra rằng con người thường cần một cái đích để biết mình đang đi đâu.
Các diễn giả về cuộc sống, kinh doanh hay phát triển bản thân thường nói rằng nếu một người không biết mục tiêu của mình là gì thì rất dễ sống trong trạng thái ngày nào cũng làm việc, nhưng không biết mình đang tiến về đâu.
Trong tu tập cũng có thể nhìn thấy một điều tương tự.
Một người ngồi xuống niệm Phật:
“Niệm... niệm... niệm...”
Nếu hoàn toàn không có thời khóa hay mục tiêu nào, có thể sau một lúc người đó bắt đầu cảm thấy mệt, chán hoặc lười. Họ cũng không biết mình đã niệm được bao nhiêu.
Nhưng nếu đặt trước một mục tiêu, chẳng hạn 10.000 câu, thì mọi thứ trở nên rõ ràng hơn.
Hôm nay được 1.000.
Ngày mai thêm 1.000.
Ngày kia thêm 1.000.
Mỗi lần mở ứng dụng lên, mình lại nhìn thấy con số đang tăng lên.
Không cần phải tự hỏi:
“Mình đã làm được gì rồi?”
Bởi vì cái màn hình đã cho mình câu trả lời.
Người mới bắt đầu có thể cần những thứ rất đơn giản
Tôi nghĩ mỗi người tu tập sẽ có một giai đoạn khác nhau.
Có người mới bắt đầu. Có người đã thực hành nhiều năm. Có người đã quen với thời khóa và có thể ngồi xuống hành trì mà không cần bất kỳ công cụ hỗ trợ nào.
Nhưng với một người mới, sự liên tục và đều đặn đôi khi quan trọng hơn việc ngay từ đầu đã có một sự nhiệt thành rất lớn.
Bởi vì nhiệt tâm không phải lúc nào cũng có sẵn.
Có những ngày mình rất muốn tu tập.
Nhưng cũng có những ngày mình lười.
Có những ngày tâm rất an.
Nhưng cũng có những ngày tâm tán loạn.
Nếu chỉ thực hành vào những ngày mình có cảm hứng thì rất khó tạo thành một quá trình lâu dài.
Vì vậy, một cái mục tiêu nhỏ, một thời khóa, một tràng hạt hay một ứng dụng đếm số đôi khi lại trở thành một phương tiện giúp mình không bỏ cuộc.
Nó giống như một người mới tập thể dục dùng đồng hồ để theo dõi mình đã đi được bao nhiêu bước. Không phải vì số bước đó là toàn bộ ý nghĩa của việc rèn luyện, mà vì nhìn thấy mình đang tiến bộ có thể giúp mình tiếp tục.
“Văn thì ôn, võ thì luyện”
Có một câu mà tôi rất thích:
“Văn thì ôn, võ thì luyện.”
Học cũng phải ôn đi ôn lại.
Luyện võ cũng phải luyện đi luyện lại.
Bất kỳ kỹ năng nào cũng vậy. Những thứ được thực hành liên tục trong thời gian dài sẽ dần trở nên quen thuộc.
Tu tập cũng có thể nhìn theo nguyên lý đó.
Ban đầu, mình phải cố gắng.
Sau đó, mình cố gắng duy trì.
Duy trì lâu ngày thì thành thói quen.
Khi đã quen thuộc, việc thực hành trở nên tự nhiên hơn.
Và khi công phu đã dần nhuần nhuyễn, sự nhiếp tâm cũng có thể trở nên tự nhiên hơn.
Lúc đầu có thể là:
Niệm Phật → vọng tưởng → nhận ra → đưa tâm trở lại → tiếp tục niệm.
Cứ như vậy hết lần này đến lần khác.
Nhưng nếu kiên trì thực hành trong một thời gian dài, việc đưa tâm trở về câu niệm có thể ngày càng thuần thục hơn.
Đó là lý do tôi nghĩ tinh tấn không nhất thiết phải hiểu là ngày nào cũng phải có một cảm xúc mãnh liệt hay một trạng thái đặc biệt.
Đôi khi tinh tấn chỉ đơn giản là:
Hôm nay không muốn làm nhưng vẫn làm.
Hôm nay lười nhưng vẫn tiếp tục.
Tâm tán loạn thì đưa về.
Ngày mai lại tiếp tục.
Cứ như vậy.
Con số là phương tiện, không phải mục đích
Tôi nghĩ đây là điểm quan trọng nhất.
Nếu tôi đặt mục tiêu 100 triệu câu và dùng một ứng dụng để đếm, điều đó không có nghĩa rằng tôi cho rằng 100 triệu câu chắc chắn cao quý hơn 1 triệu câu.
Cũng không có nghĩa người đạt 10.000 câu thì “tu giỏi” hơn người mới đạt 1.000 câu.
Con số chỉ giúp tôi biết:
Mình đang ở đâu trong hành trình mà chính mình đã đặt ra.
Nếu một ngày tôi niệm được 1.000 câu, ứng dụng ghi nhận 1.000.
Ngày hôm sau thêm 1.000, nó thành 2.000.
Những gì tôi đã làm hôm qua không biến mất.
Nó được tích lũy.
Và chính cảm giác “công sức của mình vẫn còn đó” có thể trở thành một động lực rất lớn để tiếp tục.
Điều đáng lưu ý là đừng để phương tiện trở thành mục đích.
Nếu một người bắt đầu nghĩ:
“Tôi đạt 10.000 nên tôi hơn người đạt 5.000.”
thì lúc đó con số đã trở thành đối tượng để chấp trước.
Nhưng nếu nghĩ:
“Tôi biết mình còn lười, nên tôi dùng con số này để giúp mình duy trì.”
thì câu chuyện lại khác.
Cùng một cái điện thoại, cùng một ứng dụng, cùng một con số, nhưng tâm của người sử dụng có thể hoàn toàn khác nhau.
Người tu lâu năm có thể không cần những thứ này
Có thể một người đã thực hành nhiều năm sẽ không cần ứng dụng.
Họ không cần nhìn vào con số nữa.
Họ đã có thời khóa của riêng mình.
Đến giờ thì tự nhiên ngồi xuống.
Không cần ai nhắc.
Không cần một con số để thúc đẩy.
Điều đó hoàn toàn có thể.
Nhưng tôi nghĩ điều đó không có nghĩa rằng những người mới bắt đầu cũng phải giống như vậy ngay từ ngày đầu tiên.
Một người mới học bơi cần phao.
Khi đã biết bơi, họ không cần phao nữa.
Nhưng không thể vì người biết bơi đã không cần phao mà nói rằng cái phao là thứ vô ích hoặc người đang dùng phao là không biết bơi đúng cách.
Có lẽ những phương tiện trong tu tập cũng nên được nhìn như vậy.
Một ngày nào đó có thể tôi sẽ không cần bộ đếm nữa
Có một điều khá thú vị.
Mục tiêu cuối cùng của việc dùng bộ đếm có thể không phải là phụ thuộc vào bộ đếm mãi mãi.
Biết đâu sau nhiều năm, việc niệm Phật đã trở thành một phần tự nhiên trong đời sống.
Đến giờ thì niệm.
Không cần tự ép.
Không cần nhìn vào con số.
Không cần phải tự nói:
“Hôm nay phải đạt KPI.”
Lúc đó, cái ứng dụng từng giúp mình bắt đầu và duy trì công phu có thể đã hoàn thành nhiệm vụ của nó.
Nhưng nếu hiện tại mình vẫn còn là một người dễ lười, dễ quên, dễ bỏ cuộc, thì tại sao lại không sử dụng một công cụ đơn giản để hỗ trợ chính mình?
Điện thoại chỉ là điện thoại.
Một cái app chỉ là một cái app.
Một con số chỉ là một con số.
Điều quan trọng hơn vẫn là tâm của người đang sử dụng chúng.
Và có lẽ, đối với tôi, 100 triệu câu cũng không phải là điều cần phải nghĩ quá xa.
Hôm nay niệm được bao nhiêu thì cứ niệm bấy nhiêu.
Ngày mai lại tiếp tục.
Rồi ngày kia lại tiếp tục.
100 triệu là chuyện của tương lai.
Một câu niệm của ngày hôm nay mới là việc của mình.